- به‌عنوان كتاب تكوين - بوده است كه در تشيع و تصوف يكى از اركان اعتقادى به‌شمار مىرود . با به‌كاربردن اين روش تأويلى ( معناى باطنى اشيا ) ، هر علم جابرى و به‌ويژه كيميا ، هم به جنبه ظاهرى و نمودها مربوط مىشده و هم به‌معناى رمزى و باطنى آنها . رازى تأويل روحانى كيميا را انكار كرده ، آن را به‌صورت شيمى درآورده است . بر اين بنياد ، كتاب‌هاى كيمياى رازى در اصل نخستين ، آثار علم شيمى است . كتاب سرالأسرار كه مهم‌ترين اثر كيميايى اوست ، درواقع كتابى شيمى است كه با اصطلاحات كيميا بيان شده است . در اين اثر ، از فرآيندهاى شيميايى و آزمايش‌هايى سخن رفته كه خود رازى آنها را انجام داده است ؛ آزمايش‌هايى كه مىتوان آنها را با اشكال معادل آن در شيمى جديد ( همچون تقطير ، تكليس و تبلور ) مطابق دانست . رازى در همين كتاب و در آثار ديگرش از ابزار شيميايى ( همچون قرع ، انبيق ، قابله ، آثال ، ديگ ، چراغ نفتى ، اجاق ، تابشدان و سنگ صلايه ) نام برده كه بسيارى از آنها تاكنون به‌كار مىرود . او خواص شيميايى و دارويى مواد را نيز شرح داده ، از اين‌رو برخى كشفيات بزرگ مانند كشف الكل و برخى اسيدها را به او نسبت داده‌اند . « 1 » پس از رازى در قرن چهارم هجرى ، ابن‌سينا و فارابى درباره اكسيرها و برخى موضوعات مربوط به كيميا مطالبى نگاشتند ، اما رساله جداگانه‌اى درباره كيميا تأليف نكردند . از ديگر كيمياگران به‌نام مىتوان به ابوالحليم محمدبن عبدالملك ، صالحى خوارزمى ، ابوالقاسم عراقى و عبدالله‌بن على كاشانى اشاره داشت . عزالدين جلدكى كه نگاشته‌هايش از منابع علم كيميا به‌شمار مىرفته ، آخرين كيميادان مسلمان است . المصباح فى اسرار علم المفتاح و نيز البدر المنير فى اسرار الاكسير دو نمونه از آثار كيميايى اوست . « 2 » 7 . فلسفه فلسفهء مصطلح در جهان اسلام ، در قرن سوم با ترجمه متون يونانى به عربى آغاز شد . هرچند مسائل فلسفى در جهان اسلام قدمتى به بلنداى ديگر آموزه‌هاى اسلامى دارد ، بىشك قرآن

--> ( 1 ) . همان ، ص 291 و 292 . ( 2 ) . علىاكبر ولايتى ، فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 48 .